حسن ظن              

از دستورات دینی که فراوان بر آن تاکید شده این است که افراد جامه اسلامی باید به دیگران گمان بد نبرند و همان گونه که به خود خوش گمان هستند به دیگر ان نیز خوش گمان باشند. برای داشتن گمان نیک به دیگران باید عوامل آن را بشناسیم که به نمونه هایی از آن اشاره می شود.
1-     شناخت دوست و دشمن : مرحوم ملا احمد نراقی می نویسد که : گمان بد چیزی است که شیطان القا می کند و به دل انسان می اندازد آنچه را که آدمی گمان برده است همان است که شیطان خبر داده وگرنه انسان نه آن را دیده و نه شنیده است خداوند می فرماید : اگر فاسقی برای تو خبر آورد به گفته او تکیه نکن و شیطان از هر فاسقی فاسق تر است ( معراج السعاده ص 163)

2-     همنشینی با خوبان : یکی از عوامل خوش گمانی هم نشینی با خوبان است هم نشینی با بدان باعث بد گمانی به خوبان می شود و هم نشینی با خوبان بدان را خوب می گرادند ( بحار النوار ج71 ص 197)

3-     ثبات شخصیت : کسانی که شخصیت محکمی دارند به خود متکی و عموماً نفوذ ناپذیرند اینان به زودی تحت تاثیر دیگران قرار نمی گیرند و تنها با دلیل قطعی می توان باور آنها را تغییر داد

"لولا إذ سمعتموه ظنّ المومنین و المومنات بانفسهم خیرا " ( نور 12)

چرا هنگامی که این ( تهمت) را شنیدید مردان و زنان با ایمان نسبت خود (وکسی که همچون خود آنها بود ) گمان خیر نبردند .

4-     انتظارات بجا : رفتار هایی که دیگران بروز می دهند و نقش هایی که ایفا می کنند در صورتی مثبت ارزیابی می شوند و گمان نیک بر آن برده می شود که با انتظارات هم خوان باشد.

کسی که از دیگری انتظارات بی جایی دارد چنانچه انتظاراتش برآورده نشود و بر خلاف خواسته اش چیزی ببیند به بد گمانی دچار می شود .

آثار حسن ظن :

الف ) جلب محبت :

علی (ع) : من حسن ظنّه بالناس حاز منهم المحبّه (غررالحکم ص253)

کسی که به مردم گمان نیک برد محبت آنها را به خود جلب می کند .

ب) آسایش

ج) پرهیز از تجسس ، غیب و...

ای کسانی که ایمان آورده اید از بسیاری گمان ها بپرهیزید چرا که بعضی از گمان ها گناه است و هرگز (در کار دیگران) تجسس نکنید و هیچ یک از شما دیگری را غیبت نکند .    (حجرات12)

علی (ع) : سوظنّ یفسو الامور و یبعث علی الشرور  (غرور الحکم)

سوء ظن فساد گر امور است و برانگیزاننده به شرور است

آثار بد گمانی :

الف) انزوا و غربت     ب) نا امنی روانی       ج) سلب امنیت از خانواده       د) بی اعتمادی به دیگران

راه کار های پیشگیری و درمان بد گمانی

الف ) زمینه سازی

علی (ع) : الرجل السوء لا یظن باحد خیرا لانه لایراه الا بوصف نفسه (غررالحکم ص263) 

مرد (انسان ) بد گمان به هیچ کس گمان خیر نمی برد زیرا او را مانند خود می بیند.

علی (ع)  : من وقف بنفسه موقف التهتمه فلا یلومنّ من اساء به الظن   ( وسایل شیعه ج2 ص 236)

کسی که خود را در جایگاه اتهام قرار دهد نباید کسی را که به او گمان شده ملامت کند چراکه خود سزاوار ملامت است

ب) قطع ارتباط

ج) احسان

بدان که هیچ وسیله ای برای جلب اعتماد والی به وفاداری رعیت بهتر احسان به آنها و تخفیف هزینه ها بر آنها و عدم اجبارشان به کاری که وظیفه ندارند نیست  .... این حسن ظن (مردم به تو ) بار رنج فراوانی را از  دوش تو بر می دارد

د) کنترل تفکر منفی

ه) تخریب یا مبازه با عقاید و باور های خود :

بیاییم به جای این که انتخاب ها و تعمیم های خود را به یک محور و معیار خارجی نسبت دهیم که بر ما تحمیل شده است به نظر اخلاقی و باور درست و مناسب خودمان نسبت دهیم و باور قبلی را ویران کنیم .

و) مقایسه میان باور های معقول و نا معقول برای پرهیز از بد گمانی لازم است باور های معقول را از نامعقول باز شناسیم تا بر اساس باوری نامعقول سوء ظن پیدا نکنیم.

ادامه دارد....